Vorige Volgende

In alle boeken komen we Romeinen tegen die Latijn spreken. De meeste kreten komen maar een enkele keer voor. Enkele meerdere keren. De vaak en veel gebruikte opmerkingen staan hier bovenaan. De minder gebruikte onderdelen in de lijst hieronder.

Alea iacta est / Alea jacta est

Een beroemde Romeinse uitspraak, letterlijk vertaald:

de teerling is geworpen

Ceasar mocht van het senaat de rivier Rubicon niet oversteken. Hij deed dat toch in 49 voor Christus en zei toen deze Latijnse zin. Wat dan vertaald naar: Er is geen weg terug meer.

De gok is genomen.

In Asterix de Gladiator hebben de Romeinen de Bard ontvoerd. De Galliers vallen het Romeins kamp binnen. De commandant zegt eerst: ik vecht tot mijn laatste snik, maar zodra Asterix hem vastpakt roep hij Ik geef me over

Alea iacta est

. Waarmee hij doelt dat het ontvoeren van de bard een gok is geweest, die niet goed is afgelopen.

In de Kampioen is er een gevecht tussen de stamhoofden. Er is door de Romeinen voor gezorgd dat Abraracourcix geen toverdrank heeft. Reden om het gevecht te starten met de melding

De gok is genomen

In Asterix en de Britten zijn de Romeinen verslagen. Men wil terug naar Engeland om de Romeinen daar te waarschuwen voor de komst. De kapitein wil eigen niet, maar de anderen overtuigen hem. Wat hem triggert om

de gok te nemen

In Asterix en het 1ste legioen, denkt Ceasar dat de tegenpartij aanvalt en besluit dan met deze zin zelf aan te vallen.

In Obelix & Co gebruikt iemand de uitspraak tegen Caesar, die daarop reageert met

die gevleugeulde woorden zijn mijn terrein

. Vanaf dat album staat

iacte

steeds geschreven als

jacte

, met een

is de klassieke spelling, met een

is de modernere spelling. Nieuwe inzichten zeg maar, wat natuurlijk apart is voor een dode taal.

Amfora

is in het Grieks een kruik met twee handvaten. Deze werd veel gebruikt om olie, wijn en ook graan in te vervoeren.

In het Latijn werd dit overgenomen als

amphora

en in het Nederlands is dat

amfora

geworden.

Ave

is een Latijnse groet. Vertaald als

Gegroet

hallo

. Behalve de Romeinen gebruiken ook veel andere volken deze groet, als ze het tegen Romeinen hebben. Galliers echter niet, op enkele uitzonderingen na.

In veel albums staat deze groet.

Caligae / Nunc est bibendum / Cothurnen

Dit gaat over schoeisel.

Caligae

waren de zware sandalen en/of soldatenschoenen gedragen door de Romeinse soldaten.

In Asterix en de Helvetiërs geeft een Romeinse commandant opdracht om in het Meer van Geneve te springen. De soldaten protesteren om dat met harnas, helm en caligae te doen.

De commandant geeft opdracht om deze uit te trekken. Gevolgd door

nunc est bibendum

wat vertaald

nu moet er gedronken worden

. Dit is hier bedoeld om aan te geven dat het

nu moet gebeuren

. Deze kreet komt uit een ode van Horatius, zoals ook terecht door een Romeinse soldaat wordt opgemerkt. Horatius schreef dit naar aanleiding van de overwinning op Cleopatra en het einde van een langdurige burgeroorlog in Rome. Het was daar dus een oproep tot feest en bevrijding.

Op het volgende plaatje zie je de soldaten in het meer zwemmen, zonder harnas, helm en sandalen. Niet echt een feest of bevrijding.

In het album Asterix op Corsica klaagt een Romein dat zijn Caligae erg knellen en hij daardoor niet hard kan lopen.

In Asterix en latraviata klaagt de toneelspeelster dat ze alles in haar schoenen (cothurnen) geschroven krijgt.

Insulae / Triclinium / Cubiculumin / Tablinium

Dit is de Latijnse term voor een

appartementenblok

huurkazerne

. Dit waren grote gebouwen waarin meerdere gezinnen woonden. Ze waren meerdere verdiepingen hoog en gebouwd rondom een binnenplaats.

De rijken woonden meestal in een

domus

, wat echt

eigen huis

betekende. Dus vanhenzelf, terwijl een

insulae

huurwoningen waren.

Triclinium is de

eetkamer

Cubiculumin

is een

slaapkamer

, een

cubile

is een

bed

Tablinium

is het thuis

kantoor

werkplaats

Jupiter

is de Romeinse oppergod. In veel situaties roepen de Romeinen deze god aan.

Bij Jupiter

. De eerste keer in Asterix de Gallier.

Asterix en Obelix vallen een Romeinse patrouille aan terwijl ze de kreet

bij Toutatis

roepen. Dat is een Gallische kreet om steun van hun beschermgod, Toutatis. Deze kreet is door de Asterix en Obelix albums beroemd is geworden. De uitspraak wil dan ook zoveel zeggen als

met gods hulp

. Waarbij het woordje

bij

gewoon Nederlands is. Ook de Gallische god

Belenos

wordt soms aangeroepen.

De Romeinen reageren hierop in het deels Latijn, met de kreet

Bij Jupiter

. Jupiter was de oppergod van de Romeinen. Beide groepen roepen dus hun eigen god aan terwijl ze ten strijde trekken.

In aansluiting hierop. In een aantal verhalen zegt Ceasar op dit soort momenten

Bij Cleopatra

, en niet Jupiter, wat een komische verwijzing is dat Ceasar haar eigenlijk op handen draagt.

Ook andere Romeinse goden, ondermeer Minerva, Mercurius, Juno en Apollo worden regelmatig aangeroepen. In het album met de Egyptenaren komt uiteraard aanroep van Egyptische goden langs; Osiris, Isis en Apis langs.

Deze aanroepen worden min of meer in alle albums albums gebruikt.

Morituri te salutant / Lucratori te salutant

Een Romeinse spion heeft toverdrank gedronken en moet als bewijs dat hij supersterk is, zijn maten neerslaan. Die kunnen er de humor wel van inzien. Ze gebruiken de Latijnse kreet

Morituri te salutant

, die ze handig op de regel eronder meteen vertalen.

Zij die sterven haan groeten u!

. Dit is oorspronkelijk een tekst van de gladiatoren die de arena in gaan, met de verwachting dat ze zullen sterven. Hier gebruiken de Romeine kameraden het als spot, omdat ze denken dat de spion niet sterk genoeg is.

In Asterix de Gladiator melden de gladiatoren zich bij Ceasar met deze kreet,

Zij die sterven haan groeten u!

, terwijl ze dat duidelijk niet van plan zijn.

In De Odyssee van Asterix meld de Romeinse spion zich met de woorden

Lucratori te salutant

. Dit is geen Latijn. Vertaald uit het Roemeens is het

De arbeiders groeten u

. Dit is geen historische melding, eerder een ironische knipoog om de Romeinse elite aan te spreken.

Pilum

Een Pilum is een zware Romeinse werpspeer. In Asterix de Gladiator roept een commandant:

presenteer werpspeer

, een verwijzing naar

presenteer geweer

uit latere tijden.

Quid?

Meteen in het eerste boek, Asterix de Gallier, is het al prijs. Op de eerste pagina in het eerste paneel als we Ceasar zien spreekt hij al Latijn. In de oude vertaling stond er in het ballonnetje nog keurig bij dat het Latijn is. In de latere vertalingen vond men dat neit meer nodig.

Quid

is Latijn voor het woord

Wat

. Hier vraagt Ceasar zich af, waarom er een klein dorpje is in Gallie dat moedig weerstand blijft bieden. Het gebruik van de Latijnse term is om hier Ceasar als Romein te introduceren.

In veel albums staat deze vraag.

Quid novi

Bekende uitspraak die vaak op twee manieren wordt gebruikt

Wat is er nieuw?

Wat is er aan de hand?

. Deze opmerking zie je vaak gebruikt worden door een onwetende, die later door zijn onwetendheid in de problemen zal komen. De moderne variant hiervan is natuurlijk

wassup?

Quomodo vales?

Hier is de letterlijke vertaling het alledaagse

Hoe gaat het?

. Net als hierboven probeert de soldaat niet gekozen te worden, dit door een ontspannen gesprek aan te gaan, em hierdoor niet op te vallen.

In het 1st legioen staan de Romeinen op blauwe bloempjes, Obelix is daar niet van gediend. De Romein komt met een schamper

Hoe maakt u het?

In de De Romeinse lusthof begrijpt de Romeinse commandant er niets van, en roept

Quo..quo..quomodo

. Dit is voor de haan aanleiding om te gaan kraaien en de dag aan te kondigen. Waardoor alle dorpsbewoners al vroeg in de ochtend wakker zijn.

Quo vadis

Een Romeinse spion heeft toverdrank gedronken en rent terug naar zijn kamp. De wacht bij de poort roep:

Halt! Quo vardis?

, hierbij is

Halt

gewoon Nederlandse en de rest van de tekst is vertaald:

Waar ga je heen?

Om vervolgens compleet onderuit gelopen te worden en over te blijven in zijn ondergoed. Dit soort situaties komen best in veel albums voor. Niet altijd met de Latijnse tekst.

Vade retro / Vade retro! Audentes fortuna juvat

Een Latijnse uitspraak, die wil zeggen

Ga terug

Ga achteruit

. Een Romeinse wachtpost roept dit als Asterix en Panoramix uitbreken uit het Romeinse kamp.

In het album Asterix en het ijzeren schild, komt er nog een aanvulling op.

Audentes fortuna juvat

, wat vertaald naar

Het geluk helpt de durvers

Fortuin helpt de moedigen

. Een kreet van een Romeinse gezant die oproept dat de anderen moeten aanvallen.

Veni vidi vici

De meest bekende uitspraak van Ceasar. Toch duurde het tot het album Asterix en het ijzeren schild voor deze werd gebruikt. Vertaald

Ik kwam, ik zag, ik overwon

In hetzelfde album kreeg Ceasar een teleurstelling te verwerken. Hij droop af met de woorden

Veni vidi foetsie

, iets als

Ik kwam, ik zag en ik ging er van door

In De Romeinse lusthof hoopt Ceasar dat alle teleurstellingen van

veni vidi

eindelijk ook bij de

vici

worden.

In De witti iris, vernaggeld men het nog verder tot

Veni vidi wifi

Ab imo pectore bravo

Vrij vertaald:

Uit het diepst van (mijn) hart

Komt voor in:

Asterix en het ijzeren schild

Acta Diurna

Vertaald de

Dagelijkse bekendmakingen

, in de praktijk eigenlijk het dagelijks nieuws. In het album wat gemakkelijk vertaald als

kranten

Komt voor in:

De papyrus van Caesar

Acta est fabula...

Dit is een klassieke Latijnse uitspraak, in Asterix het Gouden Snoeimes gebruikt als het spel van de prefect over is, letterlijk vertaald:

het is voorbij

Een vreemde zin is als de prefect zegt

Acta est fabula. Geef mij eens 'n kippetje aan...

. De reactie hierop van Avoranfix is de vreemde zin:

Dit is wel het moment om Latijn te spreken en kip te verslinden

. In de latere vertaling is dit veranderd in het meer logische

Dit is niet het moment om Latijn te praten en je vol te vreten

Komt voor in:

Asterix het Gouden Snoeimes

Addendum

Toevoeging

Bijvoegsel

. Het is formele manier om aan te geven dat er iets extra’s wordt toegevoegd.

Het is niet hetzelfde als een

appendix

, wat meer een

aanhangsell

is. Iets wat vanaf het begin al bij het document behoorde.

Komt voor in:

De papyrus van Caesar

Apodyteria

is het meervoud van het Romeinse

apodyterium

, voor

kleedkamer

Komt voor in:

Asterix de Gladiator

Augures

Een

Augures

is een Latijns woord en meervoud van

augur

. Het was een

priester

. Hun taak was de toekomst voorspellen. Dit door het zien van van voortekens in de natuur. Bijvoorbeeld als de vogels aan hun herfsttrek begonnen voorspelden ze dat er regen zou komen.

Hun adviesen werden gehoord door senatoren en andere gezagsdragers. Bij de Galliers heetten dit

zieners

Komt voor in:

De Ziener

Aureus / Aurei

Aureus

was een Romeinse munt. Aurei in meervoud. Een Aureus was een gouden munt die werd gebruikt in het Romeinse rijk. Het woord is Latijn en komt

aurum

, wat

goud

betekend.

Een munt woog ongeveer 8 gram zuiver goud. Vandaag de dag zou een (1) munt ongeveer 787,20 Euro kosten.

De ziener in zogenaamd album wil goud hebben. Dit tegen de dagkoers van de sesteriers.

Komt voor in:

De Ziener
De Broedertwist

Auri sacra fames

Dat is een citaat uit de Aeneis geschreven door Vergilius. Na de val van Troje, krijgt Aeneas een goddelijke opdracht om naar het westen te reizen, Italië, en daar een stad te stichten (het latere Rome).

Letterlijke vertaling uit het Latijn is de

vervloekte honger naar goud

Het is een kreet tegen de hebzucht naar goud die mensen tot wreedheid en verraad aanzet. Vergilius noemt goud (rijkdom) zelfs de bron van al het kwaad.

In het album De Intrigant worden de piratenvrienden natuurlijk door de intrigant tegen elkaar opgezet, over wie er zogenaamd goud zou hebben gekregen. Door de hebzucht escaleert de ruzie compleet. Dit is een plek waarin Driepoot's uitspraak wel op zijn plaats is. Helaas denkt de kapitein daar anders over, die schruwwt

Je werkt op mijn zenuwen met die Latijnse teksten van je!

Komt voor in:

De Intrigant

Auriga

is het Latijnse woord voor

wagenmenner

. Ook wel

strijder op een strijdwagen

. In het circus waren het vaak of slaven of professionele menners die deelnamen aan de wagenrennen wedstrijden. De slaven hadden meestal geen kans en werden dan afgemaakt. De professionele menners kregen eer en roem.

Komt voor in:

Asterix en de koperen ketel
Asterix en reis door de laars

Auro sacra fames

Dit is een beroemde Latijnse uitdrukking uit Vergilius boek Aeneis. Vertaald is het

de vervloekte honger naar goud

. De uitdrukking verwijst naar een vernietigende, allesoverheersende hebzucht.

Komt voor in:

Asterix en de race door de laars

Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum

Deze uitspraak komt in het Nederlands in het album De Romeinse lusthof voor. Een jonge Romein zegt dit.

Het is een uitspraak die vanuit het Latijn komt.

Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum

. Ik vind het erg grappig dat een Romein een Latijnse uitspraak doet in het Nederlands. Een perfecte omgekeerde wereld.

In het Pretpakket komt het eerste deel hiervan voor

Beati pauperes spiritu

, ofwel

zijn de armen van geest

. Hier gebruikt nadat hun mascotte hun toch niet zoveel geluk bracht.

Komt voor in:

De Romeinse lusthof
Het pretpakket

Brasica

Dit is Latijn voor

Kool

. Terwijl Caesar het over belangrijke dingen wilt hebben, wil het senaat het enkel over kool hebben. In meerdere albeeldingen komen verwijzingen hierna terug.

Komt voor in:

Asterix en ed Belgen

Calendae

De letterlijke vertaling is

De eerste dag van de maand in de Romeinse kalender

. In de volksmond werd het gebruikt om een periode van een maand aan te duiden.

In de tijd van Asterix en Obelix was er nog geen dienstplicht. Het is een komische verwijzing naar de orde, netheid en regelzucht van de Oostenrijkers (toen nog Kelten heetten).

Komt voor in:

Asterix en de Helvetiërs

Caput ligneum

Letterlijk vertaald is dit een

houten hoofd

, iedere Brabander weet natuurlijk dat dat een

kater

is.

Komt voor in:

De lauwerkrans van Caesar

Cassis

Een

cassis

is kenmerkende

helm

van de Romeinen. Die Obelix vaak spaart.

Komt voor in:

De zoon van Asterix

Cave canem

De Latijnse uitdrukking voor

Pas op voor de hond

. Dit staat op de deur van de tweede residentie van Ceasar in Rome.

Komt voor in:

De intrigant

Cenaculum / Triclinium

Cenaculum

is meervoud van

cenaculum

, wat iets betekend als

eetkamer

boven kamer

. Een verwijzing naar een appartement of flatje.

Triclinium

is een

eetkamer waar men ligt op te dineren

Komt voor in:

De Romeinse lusthof

Centum

is Latijns voor

Honderd

. Als het getal.

De gehele uitspraak is hier

Ai! Die sukkels sturen alles in het centum

. Dit is een sneer naar het gebruik van Latijnse termen, op een foutieve manier, in hedendaags taalgebruik.

Komt voor in:

De Odyssee van Asterix

Cognito ergo sum

Een spreuk van Rene Descartes,

Ik denk, dus ik ben

. Asterix komt een Romeinse patrouille tegen die om een paswoord vraagt. Asterix geeft als antwoord

weet jij het zelf wel

, waarop de Romein dit antwoord geeft, zonder na te denken.

Een stuk verderop in het verhaal herhaald Asterix het om binnen te komen in een Romeins kamp.

Komt voor in:

Asterix en het 1ste legioen

Comissatio

Dit is het Latijnse woord voor

bacchanaal

. Bacchanaal komt van de Romeinse god Bacchus, de god van wijn en feesten. Een bacchanaal is een wild uitbundig feest met muziek, dans, (soms losbandigheid) en veel drank. Een sobere versie van Carnaval dus.

Komt voor in:

Asterix in Indus-land

Cucurbitulae

In de vertaling in het album zijn dit

zuignappen voor aderlating

Cucurbita betekent letterlijk

Kalebas

pompoen

. In de medische wereld, zijn het kleine bolle vaasjes waarin lichaamssappen werden opgevangen.

Aderlaten

was een medische methode waarbij bloed werd afgetapt uit het lichaam van een patiënt, met het idee dat dit zou helpen om ziektes te genezen of het lichaam in balans te brengen.

In de nieuwe vertaling is de vertaling in de voetnoot veranderd in

laatkoppen

. Een niet bestaand woord, dat ook niets toevoegd. Een vreemde verbetering.

Komt voor in:

Asterix en de Helvetiërs

Cuneus

Een stukje uit de zin

Opstellen in cuneus

. De vertaling hiervan is

opstellen in wig formatie

. In de albums zijn de Romeinen gespecialiseerd in formaties. De wig heeft een punt voorwaards.

Formaties komen voor in:

De kampioen
Asterix en de ronde van Gallia
De en de Britten

De bekendste formaties die we tegen kunnen komen:

Cuneus = wig
Carre = vierkant
Triangel = driehoek
Cirkel = cirkel
Quincuncem = ruitopstelling
Wuincunx = vier punten als de hoeken van een vierkant, het vijfde punt precies in het middenin
Phalanx = strak blok

Curriculum vitae

Formeel de

Levensloop

, in de praktijk natuurlijk een document met hierin een overzicht van iemands opleiding, werkervaring, vaardigheden en etc.

Caesar krijgt het advies om in zijn memoires weg te laten dat het Gallische dorp nooit is veroverd.

Komt voor in:

De papyrus van Caesar

De factoe

Een kreet, waarmee de spreker erkent dat de eerdere uitspraak klopt. Letterlijke vertaling is gewoon

Inderdaad

Komt voor in:

Asterix de Gallier

Deis volentibus

De Romeinen zijn in het woud op zoek naar Asterix en Obleix. Twee Romeinse soldaten hopen dat ze ze tegenkomen

als de goden het willen

Komt voor in:

Asterix en de Gothen

Delator

Latijns voor

openbaar aanklager

. Het kan ook iemand zijn, die iemand anders verklikt of beschuldigt. Een behoorlijk negatieeve rol dus. Tegenwoordig is dat ook wel klokkenluider, of aanklager.

Komt voor in:

De lauwerkrans van Caesar

Delenda Carthago”

Weer een bekende Latijnse spreuk. Deze is van de Romein Cato die aan het einde van iedere toespraak afsloot met

Delenda Carthago

ofwel

Carthago moet verwoest worden

Hij zij dit iedere keer, het maakt niet uit waar hij het over had, om te benadrukken dat hij het erg belangrijk vond dat Carthago snel moest worden vernietugd. Carthago was een machtige stad in Noord-Afrika en een grote rivaal van Rome. De ruïnes van Carthago liggen bij Tunis.

Komt voor in:

De lauwerkrans van Caesar

Dignus est intrare

Een code zin van een spion om het Romeinse kamp binnnen te komen.

Hij is het waard om binnen te gaan

Komt voor in:

Asterix en het 1ste legioen

Dulce et decorum est pro patria mori

De vertaling staat in het album als voetnoot.

Het is zoet en goed te sterven voor het vaderland

. De zin komt uit de Oden van Horatius. Hij wilde hiermee jonge Romeinen aanmoedigen om te gaan vechten voor Rome.

Komt voor in:

De kampioen

Errare humanum est

Twee Romeinse soldaten surveilleren langs de grensstreek. Een denkt dat hij gepraat hoort. De andere soldaat lacht hem uit. Dan worden ze overvalen door Gothen. ALs ze vastgebonden zitten zegt de eerste soldaat

Wat heb ik je gezegd?

, waarop de ander reageert met

Fouten maken is menselijk

Komt voor in:

Asterix en de Gothen

Et nunc, reges, intelligite. Erudimini, qui judicatis terram.

Dit is een zin uit de Bijbel, namelijk uit Psalm 2:10 (Vulgata, de Latijnse vertaling van de Bijbel door Hiëronymus).

De vertaling is

En nu dan, koningen, wees verstandig

. In het album Asterix en de Olympische spelen gebruikt om door een Romeinse commandant wanneer hij doorheeft dat hij zal gaan verliezen.

In het volgende plaatje zegt hij

Erudimini, qui judicatis terram

in vertaling

Laat u onderwijzen, gij die over de aarde oordeelt

. Waarna hij straatveger wordt.

Geïnterpreteerde wil dit zeggen dat de commandant doorheeft dat hij zal gaan verliezen en besluit de les te leren die hem (door de goden) is gegeven.

Komt voor in:

Asterix en de Olympische spelen

Exegi monumentum aere perennius

In Asterix en de ronde van Gallia, proberen de Romeinen een muur om het Gallische dorp te bouwen. Een van de Romeinen zegt

Ik heb een monument opgericht dat duurzamer is dan brons

Deze zin is van de Romeinse dichter Horatius zegt die over zichzelf dat zijn poezie blijvend is. De Romeinse soldaat bedoeld hiermee dat de omheining blijvend is. Sterker dan de tijd. Helaas weinig voorspellend.

Komt voor in:

Asterix en de ronde van Gallia

Faba

is Latijns voor de

boon

. In Asterix en de Noormannen, noemt een van de ervaren soldaten de nieuweling Debutantus een

rare faba

. In dit album spelen de Romeinen maar een bijrol, vandaar dat er maar twee Latijnse uitspraken in staan.

Komt voor in:

Asterix en de Noormannen

Fabulae

De vertaling hiervan is

Verhalen, vertellingen of sprookjes

. In het album de Broedertwist roept de Romeinse commandant dat

jullie doppen je eigen fabulae maar

, waarbij dit in de voetnoot vertaald is als

Latijnse boontjes

. Een perfect stukje vertaling en invulling van de tekst.

Komt voor in:

De Broedertwist

Forum

In Asterix de Gladiator maken Asterix en Obelix Een wandeling door Rome. Het

forum

is een centraal plein, voor handel (markt), rechtspraak en bijeenkomsten.

Komt voor in:

Asterix de Gladiator

Frigidarium

Na een bezoek aan de sausa, plonst Obelix wil Obelix afkoelen.

Frigidarium

is een Latijns woord dat verwijst naar een koud bad in een

Apodyterium

. Obelix komt recht uit de sausa en plonst in het ijsbad, waardoor al het water eruit splasht.

Komt voor in:

Asterix de Gladiator

Fructuarii, Peponartii, Olitores, Piscatores, Vinarii, Siliginarti en Pastillarii

Een overzicht van wat voor mensen er allemaal op de markt werken. In de bijbehorende figuur zie je allerlei marktkooplieden hun producten aanprijzen.

Fructuarii
zijn
fruitverkopers
.
Peponartii
zijn
verkopers van meloenen en/of pompoenen
.
Olitores
zijn
groentemannen
.
Piscatores
zijn
visverkopers (of vissers)
.
Vinarii
zijn
wijnhandelaren en/of wijnverkopers
.
Siliginarti
zijn de
bakkers
.
Pastillarii
zijn
verkopers van zoete dingen, snoep en gebak
.

Komt voor in:

De lauwerkrans van Caesar

Gallinarius minus

De letterlijke vertaling is geen Latijn.

Gallinarius

kan met

kippen

te maken hebben. En

minus

minder

. de gehele vertaling is dan

minderwaardige kip

. In het korte verhaal over de Gallische haan (in Pretpakket), zegt een roofvogel dat tegen een Franse Haan.

Komt voor in:

Het pretpakket

Galliseum

Nee, dit is geen bestaand Latijns woord. Het is een combinatie van het woord Gallie en Colosseum. Het Colosseum is het beroemde amfitheater in Rome. Dit theater zal worden gebouwd in Gallie, dus vandaar deze samenvoeging van namen.

Komt voor in:

De Romeinse lusthof

Gloria Victis

De Latijnse spreuk

Gloria Victis

is vertaald

Eer aan de verslagenen

Eer aan de overwonnenen.

Dit is om respect te tonen voor moedige mensen die een strijd verloren, maar dat wel waardig en eervol hebben gedaan.

Komt voor in:

de Roos en het Zwaard

Gnothi sauton

In het album De Romeinse lusthof zegt de Romeinse commandant dit. Hij heeft twijfels over de status. De uitdrukking komt ongeveer uit het Grieks, niet Latijn, als

Gnōthi sauton

Het wil zeggen

ken jezelf

leer jezelf kennen

. Zoiets als leer van je ervaringen. In het volgende plaatje vraagt een Romein aan de commandant wat het betekend, die antwoord met het geweldige

Weet ik veel...'t is Grieks.

Er is ook een Latijnse uitdrukking

Nosce te ipsum

, die ongeveer hetzelfde betekend.

Ken uzelf

was overigens de naam van de laatste oefening in de SRO opleiding van de Nederlandse Intendance.

Komt voor in:

De Romeinse lusthof

Gravedo Asiatica!

Dit is geen standaard Latijnse zin. Het lijkt een samenvoeging van de woorden

gravedo

, wat

griep

verkoudheid

betekend en het woord

Asiatica

wat zoiets betekend als

uit Azie afkomstig

Samengevoegd lijkt het dan

Aziatische griep

. In het album Asterix in Indus-land staat er de vertaling

Spaanse griep

bij. Dit is natuurlijk vreemd. Spanje is geen Aziatisch land. Het ligt (tov Rome zelfs niet in het Westen).

De Aziatische griep was een griepepidemie in 1957/1958, er vielen hierbij tussen de 1 en 2 miljoen doden. De Spaanse griep was veel eerder 1918/1919 en hierbij vielen tussen de 20 en 50 miljoen doden.

In het album zegt de dokter tegen Ceasar dat hij gelukkig maar de Aziatische griep had, hiermee de koorts relativerend. Wellicht komt er in een nieuwe vertaling

mannengriep

als vertaling?

Komt voor in:

Asterix in Indus-land

Gymnasium

is eigenlijk een Grieks woord, dat is overgenomen in het Latijn. De betekenis was een trainingsplek voor lichamelijke én geestelijke oefening.

In Nederland is het

Gymnasium

een type voortgezet onderwijs op vwo-niveau, met een bijzondere focus op de klassieke talen, Latijn en Grieks. Minder

Basic-fit

en meer leren dus.

Komt voor in:

De Romeinse lusthof

Heil Ceasar

Dit is geen klassieke Latijnse uitdrukking.

Heil

is een Duits woord, geen Latijn. In het Duits betekent het

gegroet

. Door de associatie met Hitler is het natuulijk een beladen woord.

Het is onduidelijk waarom het hier is gebruikt. In latere vertalingen is het vervangen door

In naam van Ceasar

Komt voor in:

Asterix en Cleopatra

Honesta missio

Deze term staat voor

eervol ontslag

. De Romeinse soldaten kregen na een periode (volgens het album 20 jaar) een eervol ontslag door Caesar. Hierbij kreeg men voordelen als het Romeins burgerschap, een pand of een stuk land.

Komt voor in:

Asterix en het geschenk van Caesar

Il milia passum

De vertaling hiervan is

duizend passen

. In het album Asterix en de Helvetiërs staat dit op een bord langs de snelweg. Een pas was in die tijd ongeveer 1,48 meter lang. Dit is dus 1480 meter (ruwweg een een-en-een-halve kilometer). De Romeinen noemen dit een Romeinse mijl. De tekst op het bord langs de weg, is dus eigenlijk een voorloper van een hectometerpaaltje langs onze snelwegen (iedere hectometer = 100 meter).

Komt voor in:

Asterix en de Helvetiërs

In adfumdum

Tot op de bodem

. Deze term komt voor als Ceasar iets totop de bodem gaat uitzoeken.

Komt voor in:

De papyrus van Caesar

In quincuncem

De letterlijke vertaling is

in ruitopstelling

. De Romeinen waren beroemd om hun exercitie stijlen. Dit is een bekende vorm ervan.

Komt voor in:

Asterix en de ronde van Gallia

In vino veritas

Dit is een bekende uitspraak, welke letterlijk vertaald naar:

in wijn zit de waarheid

. Dit slaat op de volkswijsheid dat dronken mensen (veel wijn op) de waarheid spreken.

In Asterix en de Olympische spelen is dit de naam van de feestzaal.

Komt voor in:

Asterix en de Olympische spelen

Ipso facto

In Asterix de Gallier spreekt een Romeine soldaat

Ipso facto

. In de oude vertalingen geeft de soldaat op de regel eronder zelf al de vertaling. Vertaling is

Dat zullen we

, in de nieuwe vertalingen is dat niet meer het geval. De letterlijke vertaling is

dat is vanzelfsprekendit

. Wat aangeeft dat het een gevolg is van een bepaald feit, zonder dat er verdere uitleg nodig is.

Komt voor in:

Asterix de Gallier

Ira furor brevis est

Dit is vertaald

Woede is een korte razernij.

. In de Grote oversteek zijn de Galliers onderling aan het vechten. De Romeinen staan op afstand te kijken. De commandant doet de Latijnse uitspraak en zegt erachter

laten we maar gaan

De spreuk komt van de Romeinse dichter Horatius en het is logisch een oproep tot zelfbeheersing.

Komt voor in:

De Grote oversteek

Ita diis placuit

Dit is

Het was de wil van de goden

Dit werd vaak gebruikt in de literatuur om te verwijzen naar tegenslagen, nederlagen etc. In de strips is dat meestal als ze Romeinen weer zijn verslagen.

Komt voor in:

Asterix en Cleopatra

Linea recta

Formeel vertaal is dit

in een rechte lijn

. Deze Latijnse term is ook in het Nederlands opgenomen.

Komt voor in:

De Odyssee van Asterix

Lucratori te salutant

Dit is vertaald

Woede is een korte razernij.

. In de Grote oversteek zijn de Galliers onderling aan het vechten. De Romeinen staan op afstand te kijken. De commandant doet de Latijnse uitspraak en zegt erachter

laten we maar gaan

De spreuk komt van de Romeinse dichter Horatius en het is logisch een oproep tot zelfbeheersing.

Komt voor in:

De Grote oversteek

Maior e longinquo reverentia

De letterlijke vertaling is een wat warrige tekst

De eerbied is groter van een afstand

. Een wat meer vrije interpretatie hiervan is

van veraf is het respect groter

Het is een uispraak uit de klassieke oudheid, toegeschreven aan de Romeinse historicus Tacitus. De betekenis is dat mensen en/of dingen indrukwekkender lijken wanneer je er niet te dicht bij bent. Een beroemd persoon wordt van afstand bewonderd, maar als je hem leert kennen, zie je hoe die echt is. Het kan ook op een gebouw slaan. Een bouwwerk is mooi van een afstand, maar van dichtbij zie je de gebreken.

Komt voor in:

Asterix en de Helvetiërs

Mansio

Het Latijnse woord

Mansio

betekent

rustplaats

herberg

. Eigenlijk zijn deze altijd gelegen langs de snelweg. Dus tegenwoordig zouden we het

wegrestaurant

noemen.

Je ziet dat het ook lijkt op het Franse woord Mansion, wat woning of huis betekend.

Komt voor in:

de Roos en het Zwaard

Mappae en scopae

Weer een stukje prachtig Latijns op zijn hedendaags uitgelegd. In de voetnoot staat de vertaling

dweilen en bezems

Mappae

, kan overigens ook

doek, servet of tafelkleed

zijn.

Komt voor in:

De lauwerkrans van Caesar

Mare Nostrum

onze zee

. Voor Julias Caesar was dit de Middellandse zee. De Romeinen waren de baas over de gehele Middellandse zee. Voor de 2e wereldoorlog is Mussolini de term gaan gebruiken in diens propaganda.

Komt voor in:

De Odyssee van Asterix

Mea requies

mea requies

is het Latijnse uitdrukking voor

mijn rust

mijn ontspanning

. Dit kan slaan op een tuin, een bibliotheek, een meditatieruimte, een atelier, een studeerkamer etc.

In een moderne vertaling wordt de indruk gewekt dat het

pluk de dag

betekend. Wat natuurlijk niet het geval is.

Komt voor in:

De intrigant

Mergitur nex bluctuaaaa tsjoe

Dit is een van de meest vreemde Latijnse spreuken. Het eerste deel is Latijn, het tweede is een enorme hoest.

In de Roos en het Zwaard hebben de Romeinen kou gevat. Een ervan begint aan de Latijnse uitdrukking die halverwege overgaat in een enorme hatsjoe.

Mergitus

is vertaald

het zinkt

, de

nex

gewelddadige dood

bluctua

is een soort verdrinkgeluid (van fluxtuat = deinen op de golven). Erna volgt de niesbui.

Komt voor in:

de Roos en het Zwaard

Novum

Vertaald de

Nieuw

of ook

Iets nieuws

Komt voor in:

De papyrus van Caesar

O lepidus!

Romeinen komen zich melden bij hun baas. Ze begroeten hem met deze term, de vertaling is

O charmante man

Wat een knappe man

. De man heet

Loensus

, scheelkijker.

Komt voor in:

Asterix en de Britten

O tempora! O mores!

Een klassieke uitspraak, die letterlijk vertaald naar

O tijden, O zeden

, maar de vrijer vertaald duidelijker is

Wat is er toch van de wereld geworden

Een jonge Romeinse soldaat heeft een schild gewonnen met gokken. Hij is te laat terug op de kazerne en zijn commandant pikt het schild in. Aanleiding om af te vragen wat er met de wereld is gebeurd.

Komt voor in:

Asterix en het ijzeren schild

Omne ignotum pro magnifico

Letterlijke vertaling is

Alles wat onbekend is, wordt (voor) prachtig gehouden.

. Of meer vrij vertaald

Onbekend maakt indruk.

Het komt van Tacitus in de Agricola waar hij beschrijft dat mensen geneigd zijn om het onbekende te overschatten of te verheerlijken. Denk aan mensen die op vakantie alles prachtig vinden. En weer thuis de mooiste dingen negeren.

Komt voor in:

De dochter van de veldheer

Optima forma

De vertaling hiervan is

in de beste vorm

. Een Romein drinkt toverdrank (zonder het te weten) en gooit alle tegenstanders van de boot af. Hij voelt zich in zijn beste vorm.

Komt voor in:

De beproeving van Obelix

Panem et circenses

In Asterix de Gladiator moeten Asterix en Obelix in het circus vechten. Boven de loge plaats van Ceasar staat met grote letters

panem et circenses

, ofwel

brood en spelen

De zin komt van de Romeinse dichter Juvenalis die spottend schreef over hoe de Romeinse keizer de bevolking passief hielden in politiek, door ze te af te leiden met brood en spectaculaire spelen in het circus.

Ook tegenwoordig komt deze kreet vaak terug. Als politici de bevolking bezig houden en afleiden met onbelangrijke dingen.

Komt voor in:

Asterix de Gladiator

Pax Romana

De vertaling is

Romeinse vrede

. Het verwijst naar een lange periode van relatieve vrede en stabiliteit binnen het Romeinse Rijk, die ongeveer 200 jaar duurde.

In Asterix en de Helvetiërs roept een Gallische commandant op aan de internationale conferentie van stamhoofden om mee te werken aan de totstandkoming van de

Pax Romana

. Hier wordt de situatie dus omgedraaid. Hier zegt de stamhoofd dat de Romeinen vrede willen en dat de onderdrukten daar aan mee moeten doen. Zo krom als de hedendaagse politiek ook vaak is.

In de Broedertwist klaagt een Romeinse commandant dat Caesar het houden van slaven verboden heeft, zolang de Romeinse vrede duurt.

Komt voor in:

Asterix en de Helvetiërs
De Broedertwist

Plauten

Dit is geen Latijns woord, maar een verwijzing naar

Plautus

. Dit was een Romeins toneelschrijver. Hij schreef veel bekende komedies. Deze hadden veel humor, woordspelingen, slimme slaven, domme meesters en heel veel liefdesintriges.

Komt voor in:

De Ziener

Plexus Solaris

is de samenvoeging van twee Latijns woorden

Plexus

voor

vlechtwerk

Solaris

voor

van de zon

. Dus het

vlechtwerk van de zon

. In de anatomie wordt hiermee verwezen naar het

zenuwstelsel rond de bovenbuik

, ofwel de

zonnevlecht

Komt voor in:

Asterix en de Olympische spelen

Prandium / Ientaculum

Ientaculum

is Latijn voor

ontbijt

. Uit de wervingsfolder van de Romeinse lusthof klaargemaakt door de vrouw voor de kinderen.

Prandiumm

is Latijn voor de

lunch

Cena

is Latijn voor de

avondeten (diner)

. Dit is de hoofdmaaltijd.

Vesperna

is Latijn voor een

licht avondmaal

Komt voor in:

De Romeinse lusthof
De lauwerkrans van Caesar

Pugnus

is Latijns voor de bloem

vuist

. Asterix en de Olympische spelen, wil de Romeinse kampioen op de vuist met Obelix. Geen goed plan.

Komt voor in:

Asterix en de Olympische spelen

Qualis artifex pereo

Prachtig citaat van de Romeinse keizer Nereo uitgesproken door de Gallische Bard als hij met het nodige drama het dorp verlaat in de Roos en het Zwaard. De vertaling is

Wat een kunstenaar sterft met mij

Komt voor in:

de Roos en het Zwaard

Questor / Quaestor

Questor

is min of meer Latijn voor een

inspecteur

. De echte Latijnse term is

Quaestor

. Beide benamingen komen voor in het album, Questor het meest. Een Quaestor was een Romeinse ambtenaar, verantwoordelijk voor de financiën, belastingen innen en allerlei administratieve taken. Door deze verschillende taken kwam er nogal wat politiek bij kijken. Het was zo'n beetje de laagste politieke functie in het Romeinse rijk. Vaak gebruikt als opstapje voor een politieke carrière.

Komt voor in:

Asterix en de Helvetiërs

Questor praetor censor

Dit is een opsomming van Latijnse woorden voor steeds belangrijkere rollen in het Romeinse rijk. Achtereenvolgens

ambtenaar

, dan

magistraat

en bovenaan een soort opper-senator.

De ziener

Qui habet aures audiendi, audiat

Vertaald is dit

wie oren heeft om te horen, hoort

. In het album claimt een soldaat dat hij dit tegen diens korporaal heeft gezegd. Het is een soort

Luister nou gewoon

, wat snoeverig is om tegen een meerdere te zeggen.

Komt voor in:

Asterix en het geschenk van Ceasar

Quis, quid, ubi, quibus, auxiliis, cur, quomodo, qando

Dit is een klassieke lijst van Latijnse vraagwoorden. Veel gebruikt in het onderwijs. De letterlijke vertaling van de woorden is

wie, wat, waar, hoe, waarom, hoe, wanneer

. Deze reeks vragen wordt vaak gebruikt om gebeurtenissen te analyseren.

Of zoals door de gevangenis bewaarder om te vragen als Asterix en Obelix daar willen inbreken, in Asterix en Latraviata.

Komt voor in:

Asterix het Gouden Snoeimes
Asterix en Latraviata

Quod erat demonstrandum

Vertaald is dit

En hiermee is het bewijs voltooid

. Een kreet die met name in de wiskunde, meetkunde en filosofie in gebruik is. Ook vaak afgekort

QED

. Dit kan dan in een zin worden gebruikt. Bijvoorbeeld

De hoeken van een driehoek zijn samen 180 graden. QED

In het album de Kampioen heeft Lepidus een idee om Panoramix te ontvoeren. Hij legt zijn plan uit en zegt hierna

Wuod erat demonstrandum

. Waarop de reactie volgt

da's makkelijk gezegd

In De zoon van Asterix zegt een Romein dat die net in elkaar is geslagen.

Komt voor in:

De kampioen
De zoon van Asterix

Quousque tandem

is het begin van de openingszin

Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra

. Deze zin is het begin van Cicero’s eerste rede tegen Catilina uitgesproken. Cicero verwijt Catilina (een Romeinse senator) dat hij een samenzwering beraamt om de republiek omver te werpen. De uitspraak is beroemd geworden, om iemand te waarschuwen of uit te dagen.

Komt voor in:

De Romeinse lusthof

Redde Caesari quae sunt Caesaris

Dit is een spreuk uit Obelix & Co. Een slimme Romein koopt alle menhirs op. In het soldatenkamp staat er al een hoge toren van. De commandant vraagt zich af wat er met die menhirs moet gebeuren. De slimme koopman zegt dan

Geef Caasar wat van Caesar is

De tekst is een referentie naar het Evangelie van Mattheüs, waarin Jezus zegt

Geeft dan de keizer wat des keizers is, en God wat Gods is.

Komt voor in:

Obelix & Co

Remigii

roeiers

op Romeinse schepen, vaak slaven.

Komt voor in:

De dochter van de veldheer

Retiarius

In Asterix de Gladiator worden de helden getraind voor het circus. Obelix moet

retiarus

worden. Deze gladiator was herkenbaar aan diens opvallende uitrusting en vechtstijl. Deze vochten met een net, een drietand en een dolkje. Ze droegen pantser.

Komt voor in:

Asterix de Gladiator

Rosa

is Latijns voor de bloem

roos

. In Asterix en de Britten, schieten de Romeinen met een grote katapult een boot lek. Voltreffer. Ze zeggen dan

Roos

. Roos is natuurlijk een term voor een bloem, maar ook voor een schot in de roos.

Komt voor in:

Asterix en de Britten

Scarabaeus

is het Latijnse woord voor

mestkever

. Een verwijzing naar de heilige kever van Egypte. Obelix wil zeggen hij een zonnesteek heeft, maar hij zegt

Ja, en ik heb de scabreus

. De voetnoot erbij

Tegenwoordig zonnesteek

voegt daar nog meer verwarring aan toe.

Komt voor in:

Asterix en het 1ste legioen

Sic

In Asterix de Gallier staat het antwoord een Romeine soldaat

sic!

. Dit is gewoon

juist

of meer uitgebreid

zo staat het geschreven

In moderne boeken kom je de uitdrukking

(sic)

, tussen haakjes hier, soms tegen als de auteur wil aangeven dat een tekst letterlijk is overgenomen uit een ander boek. Taal en spellingsfouten en meningen zijn dan dus overgenomen uit de originele tekst.

Komt voor in:

Asterix de Gallier

Sicarii, Effraxtores, Raptores en Sebacaria

Een overzicht termen die zich minder aan de wet houden. Het woord voor de

nachtwacht

is verkeerd geschreven. Dat zijn

Sebacaria

en niet Sebaciaria (foutief woord).

Een grap hierin is dat 'nachtwakers zich zelden laten zien in de nacht.

Sicarii
zijn
huurmoordenaars
.
Effraxtores
zijn
inbrekers
.
Raptores
zijn
rovers en ontvoerders
.
Sebacaria
zijn
nachtwakersk
als orde handhavers.

Komt voor in:

De lauwerkrans van Caesar

Sic Transit gloria mundi!

Een mooie Latijnse spreuk, vertaald

Zo gaat de wereldse glorie voorbij

Het slaat op de vergankelijkheid van macht, roem en succes. Alles wat nu belangrijk is of wat men belangrijk vind, zal uiteindelijk onbelangrijk lijken en/of worden vergeten. Roem is tijdelijk.

Komt voor in:

Asterix in Indus-land

Signa inferre! Praege! Concursui! Ad Gladios! Infestis Pilis!

Deze tekst bestaat uit meerdere delen

Signa inferre

de standaard naar voren brengen

. De Romeinen gebruikten stokken waaraan vaandels hingen. Afhankelijk van de vlag konden de soldaten dan de opdrachten lezen (aanvallen/verdedigen/terugtrekken etc)

Praege!

is geen Latijns woord, waarschijnlijk bedoelen ze

Praeire!

wat

voorwaards

is.

Concursui!

is vertaald

Aanvallen!

Ad Gladios!

Trek de zwaarden

Infestis Pilis!

is met de

speren

Niet helemaal lekker vertaald als

Voorwaarts! Mars! In stormpas! Te wapen! Speren vooruit

, maar het dekt ongeveer de lading.

In De zoon van Asterix roept een Romeinse commandant dit naar zijn soldaten. Als ze moeten aanvallen. Obelix reageert hierop met een

Klep dicht

, terwijl hij de commandant van diens paard trekt.

Komt voor in:

De zoon van Asterix

Sine curis

Vertaald is dit

Geen zorgen

Komt voor in:

Asterix en de race door de laars

Sine qua non

De letterlijke vertaling is

zonder welke niet

. Ookwel een onmisbare voorwaaarde of iets dat absoluut noodzakelijk is.

In de beproeving van Obelix moeten de vrienden zweren de loatie van het eiland Atlantis niet te onthullen. Dat moet absoluut geheim blijven.

Komt voor in:

De beproeving van Obelix

Singularis Porcus

In Asterix de Gladiator vertrekken Asterix en Obelix naar Rome. Obelix is zich aan het voorbereiden op de reis en wil weten wat

everzwijn

in het Latijns is.

Komt voor in:

Asterix de Gladiator

Sol lucet omnibus

Een mooie Latijnse zin, letterlijk vertaald

De zon schijnt voor iedereen

. Een vaak gebruikte uitdrukking om gelijkheid, hoop, of menselijke verbondenheid te benadrukken.

Komt voor in:

Asterix en de Noormannen

Sternum

In Asterix en de ronde van Gallia, probeert een soldaat ze te arresteren en dreigt diens speer in het

sternum

borstbeen$ te slingeren.

Komt voor in:

Asterix en de ronde van Gallia
Asterix en de Britten

Sursum corda

is een prachtige uitspraak die letterlijk vertaald naar:

Verheft uw harten

, of in iets meer gangbare woorden

blijf hoopvol

verheugt u

(zoals de vertaling in het album).

Samen met de voorgaande Latijnse term komen ze in Asterix de Gallier voor. Een Romeinse commandant zoekt een vrijwilliger. Dan komt een Romeinse soldaat aangelopen die vraagt of er nieuws is? Waarop de anderen reageren met, verheug je. Kortom ze willen de nieuweling als vrijwilliger aan laten wijzen.

Komt voor in:

Asterix de Gallier

Tabernae

Het Latijnse woord

tabernae

, is meervoud voor

taberna

. Het is een plaats waar dingen worden verkocht. Bijvoorbeeld een winkel of herberg. In het boek vertaald als

store

Hierbij staat een afbeelding van een winkel waar men echt van alles verkoopt: slaven, beelden, gladiatoren, balsems, cremes, orgie gerei enzovoort.

Komt voor in:

De Romeinse lusthof

Thermae / Thermen

Dit is de aanduiding voor een

Romeins badhuis

. In Asterix de Gladiator moeten de helden wachten tot de avond en besluiten om een themae te bezoeken.

Komt voor in:

Asterix de Gladiator
De Romeinse lusthof

Thule

is de naam voor een mythisch eiland. Zeer noordelijk gelegen, volgens sommigen aan het einde van de wereld. De Griekse ontdekkingsreiziger Pytheas van Massalia was de eerste die het vermeldde. Ongeveer op zes dagen varen ten noorden van Groot-Brittannië. Waar de zon amper ondergaat en waar zee, ijs en lucht in elkaar overlopen.

Komt voor in:

De dochter van de veldheer

Timeo Danaos et dona ferentes

Asterix en Obelix zijn op zoek naar Tragicomix. De naam Tragicomix is een samenvoeging van tragedie en komedie. Tragikomedies hebben hun oorsprong in Griekenland. Deze meneer is echte geheel een Gallier.

Als Asterix en Obelix bij het inlichtingen bureau zijn gaan de daar werkende schrijver door de lijst met namen heen, en zegt dan

Tragicomix met de 'T' van Timeo Danaos et dona ferentes

. Het Latijnse deel kan worden vertaald als

Ik vrees de Grieken, zelfs als ze geschenken brengen

waarmee weer een link tussen Tragicomix en de Grieken is gemaakt.

Later vragen ze inlichtingen bij een andere Romein, die precies dezelfde grap maakt.

Komt voor in:

Asterix en het 1ste legioen

Tonsor

Latijn voor

barbier

ofwel de kapper.

Komt voor in:

De Romeinse lusthof
De lauwerkrans van Caesar

Tuguriolum

In Het geheime wapen komt de zin voor

Gooi die twee dronkelappen in het Tuguriolum

. Het woord

Tuguriolum

is geen Latijns woord.

Tuguriolum

kan zijn opgebouwd uit

tugurium

olum

. Het eerste woord is een hutje. Het achtervoegsel

olum

wordt in het Latijn vaak gebruikt als verkleinvorm. Vrij vertaald komen we dan uit op

klein hutje

. De vertaler heeft er

Romeinse cel

van gemaakt.

“Het lijkt op een Latijns klinkende term voor een gevangenis.

Komt voor in:

Het geheime wapen

Tullianum

was de meest gevreesde gevangenis in Rome, blijkbij het forum Ronanum. In de gevangenis werden de gevangenen opgesloten voordat ze zouden worden geexecuteerd. Een soort dead row dus.

De Gallische leider Vercingetorix heeft hier ook gevangen gezeten.

Komt voor in:

de Roos en het Zwaard

Tu quoque, fili

In Asterix de Gladiator maakt Ceasar zijn opwachting in het circus. Iedereen klapt in een groot applaus. Brutus klapt niet mee. Ceasar geeft hem te verstaan

Tu quoque, fili

Jij ook, zoon

, waarna die overdreven gaat klappen. Brutus is naar verluid de onechte zoon van Ceasar, die later zal helpen om Ceasar te verraden.

In het album bemerkt Ceasar al dat hij later met Brutus last gaat hebben.

In een voetnoot van de schrijvers: Enkele zwarte bladzijden uit de Romeinse geschiedenis kunnen je vertellen dat Ceasar een vooruitziende blik had.

Komt voor in:

Asterix de Gladiator
De zoon van Asterix

Vae victis

In Asterix de Gallier op de eerste pagina krijgen de Romeinen hun eerste afstraffing. Hier komen ze met de beroemde term

Vae victis

, letterlijk

Wee de overwonnenen

. Of in modern taalgebruik wil dit zoveel zeggen als enkel ellende voor de verslagenen.

In de oudere vertalingen, stond de Nederlandse tekst onder de Latijnse tekst, in de latere vertalingen niet meer. De uitspraak van de andere soldaat

wat zegt hij

is dan eigenlijk grappiger.

Komt voor in:

Asterix de Gallier
Asterix en de koperen ketel

Valetudinarium

Dit is de Latijn term voor een

militair ziekenhuis

Een van de artsen is aan het opscheppen dat hij geneesheer directeur was van het militair hospitaal in Windish Zwitserland. Dit hospitaal lag in de Romeinse legerplaats Vindonissa (het huidige Windisch). Dit is van de oudste ziekenhuizen in Zwitserland. In de tweede helft van de eerste eeuw (veel later dus als dat de verhalen spelen) is daar een stenen militair ziekenhuis (

valetudinarium

) gebouwd. Met ziekenkamer, behandelkamers en een operatiekamer.

De Romeinen waren pioniers op medische behandelingen. Veel van de huidige methoden zijn door de Romeinen ontwikkeld.

Komt voor in:

Asterix en de Helvetiërs

Vanitas vanitatum

Ook hier geeft de Romein meteen de vertaling

iJdelheid der ijdelheden

Een Romeinse commandant zoekt weer een vrijwilliger. Waarop deze Latijnse zin langskomt. In de eerste albums meteen met de vertaling erbij. De soldaten doen moeite om niet gekozen te worden als vrijwiliiger. En stellen zich bescheiden op.

Komt voor in:

Asterix de Gallier

Verba volant

Twee Romeinen in gesprek. De ene maakt deze opmerking die men pleegt te zeggen:

Woorden vervliegen

Dit is onderdeel van de gehele spreuk

Verba volant, scripta manent

, vertaald

Woorden vervliegen, het geschrevene blijft

. Het aanhalen dat men dit pleegt te zeggen maakt de spreuk grappig.

Komt voor in:

Asterix en de Picten

Veritas odium parit

Dit is een bekende uitspraak, welke letterlijk vertaald naar:

De waarheid veroorzaakt vijandigheid

Komt voor in:

Het pretpakket

Vinum et musica laetificant cor

Vertaald is dit

Wijn en muziek verblijden het hart

. Aan het begin van het album is een donkere buurt te zien. Slechts achter een raam brandt licht. Volgens de voetnoot:

ns verhaal vangt wel zeer stemmig aan in een kroeg, ergens in een achterbuurt van Rome

. De aangehaalde Latijnse tekst wordt dan uitgelegd als veel gebruikt in deze roemrichte tijden.

Komt voor in:

Asterix en het geschenk van Caesar

Viola odoratae

In Het geheime wapen brouwt de druide een andere drank, op basis van geurende viooltjes.

Komt voor in:

Het geheime wapen

Vulgus

is vertaald

Het gewone volk

. In de voetnoot staat ook keurig dat daar het woord

vulgair

vandaan komt.

Komt voor in:

Asterix en het ijzeren schild

De informatie op punthooft is en wordt met zorg en liefde samengesteld. Desondanks kunnen wij niet garanderen dat de inhoud volledig, juist of actueel is. De gebruiker is zelf verantwoordelijk voor het verifiëren van de juistheid van de gepresenteerde informatie. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten, onvolledigheden of verouderde informatie. Ook aanvaarden wij geen aansprakelijkheid voor schade die voortvloeit uit het gebruik van punthooft of het vertrouwen op de informatie op punthooft.