Vorige Volgende

De Asterix albums staan bekend om de opmerkingen van de piraten. Met name die van de kleine oude piraat met de wandelstok, Driepoot. Toch zijn het minder opmerkingen dan je zou verwachten. Zeker in vergelijking tot de enorme hoeveelheid Latijnse spreuken van de Romeinen.

Ad augusta, per angusta

Vrij vertaald

Naar het verhevene (het grootse), via het nauwe (het moeilijke).

. In moderne taal

de moeilijke weg naar de overwinning

. Ofwel om de top te bereiken moet je grote hindernissen overwinnen.

Komt voor in:

De Broedertwist

Carpe diem

Letterlijk vertaald:

pluk de dag

. Ook vaak als Facebook tag gebruikt.

Ofwel geniet van het moment. Maak je even geen zorgen, maar ben blij wat je op dit moment hebt en doet. Waarschijnlijk de misschien wel bekende uitspraak.

Komt voor in:

Asterix en de Griffioen

Ceterarum rerum prudens

De beste vertaling is

Ervaren in de overige zaken

. De piraten zijn een stuk verder uit de kust als gewoonlijk. Ze zeggen tegen elkaar wel op te letten dat ze Asterix en vrienden niet tegenkomen. Een piraat (onduidelijk welke) zegt dan

Ervaren in de overige zaken

Komt voor in:

Asterix en latraviata

Cur

De vertaling hiervan is

Waarom

. De reactie in het korte verhaal de Mascotte is direct: Je begint me op mijn zenuwen te werken. Vergelijkbaar met jonge kinderen die continue waarom? vragen overal op.

Komt voor in:

Het pretpakket

Desinit in piscem mulier formosa superne

Een bijzonder citaat van Horatius uit diens Ars Poetica. De letterlijke vertaling is

Een vrouw die van boven mooi is, eindigt in een vis

. Tja, wat moet je nu met zo een kreet?

Het is een manier van Horatius om de wanverhoudingen in de kunst te bekritiseren. Je moet een kunstwerk voorstellen waar de bovenste helft een mooie vrouw is, de onderkant is een vis (een zeemeermin dus). De uitdrukking wil dan zeggen, dat

niemand zoiets wil zien, waarom zou je zo een vreemd kunstwerk maken of bewonderen?

. In het album de Roos en het Zwaard, willen de piraten zich onder Romeinse bescherming stellen, wat natuurlijk verkeerd uitpakt.

De betekenis erachter is ook wel dat als je met frisse moed aan een project/klus begint, maar het slechts afrond, niemand er iets aan heeft.

Komt voor in:

de Roos en het Zwaard

Donec eris felix, multos numerabis amicos

Vrij vertaald

Zolang je gelukkig (of succesvol) bent, zul je veel vrienden tellen

. In het Nederlands vaak gezegd, zoals

zolang je succes hebt, heb je vrienden

Hier is het als grap gebruikt. De uitspraak is compleet uit zijn verband gerukt. Er is juist geen enkele oorzaak of wijsheid te ontdekken. En op dat moment maakt iemand de uitspraak.

ALs je het wilt gebruiken, dan zou je het kunnen zien als een soort moderne vertaling van

denk eerst na voordat je iets doet

bezint eer ge begint

Komt voor in:

Asterix op Corsica

Errare humanum est

De piraten hebben hun boot veilig voor anker laten gaan. In de nacht zijn ze overzwommen door de Galliers. De kok waarschuwt dat ze niet meer op voorspellingen moeten vertrouwen. Iemand zegt dan de Latijnse zin

vergissen is menselijk

Komt voor in:

De ziener

Ex malo bonum

uit het kwaad (komt) het goede

. Het is een uitdrukking die aangeeft dat ook uit een slechte situatie, iets goeds kan voortkomen. Dit is een troostgedachte die je in veel klassieke teksten terugziet.

Komt voor in:

De dochter van de veldheer

Felix natalis dies sit tibi

Dit komt uit het Guldenboek en Driepoot roept dit. De piratenboot is de grond in geboord en de piraten zingen de jubileumhouders toe. Driepoot roept hierdoorheen

Moge jouw verjaardag gelukkig zijn

Komt voor in:

Het guldenboek

Felix qui potuit rerum cognoscere causas

Een citaat van Vergilius, daarvan hebben we er al meer gezien, deze is uit het boek Georgica. Letterlijke vertaling is hier

gelukkig hij die de oorzaken der dingen heeft kunnen kennen

. Dit is een eerbetoon aan de filosofie waarin kennis en begrip leidingen tot innerlijke rust.

Hier is het als grap gebruikt. De uitspraak is compleet uit zijn verband gerukt. Er is juist geen enkele oorzaak of wijsheid te ontdekken. En op dat moment maakt iemand de uitspraak.

Als je het wilt gebruiken, dan zou je het kunnen zien als een soort moderne vertaling van

denk eerst na voordat je iets doet

bezint eer ge begint

In de beproeving van Obelix zegt de kapitein deze zin. Driepoot heeft dan de slaven per ongeluk toverdrank gegeven, waarna die de piraten van de boot gooien. Driepoot verontschuldigd zich door te zeggen dat hij maar een klein beetje water heeft gegeven. De kapitein zegt dat dat toch de oorizaak is, en ze dat nu weten.

Komt voor in:

Asterix op Corsica
De beproeving van Obelix

Fluctua nec mergituri

Door de golven bewogen, maar niet verzwolgen

, een uitspraak van Driepoot nadat hun boot op de kust is gelopen.

Komt voor in:

Asterix en de Britten

Nigro notanda lapillo

nitro notanda lapillo

is een klassieke Latijnse uitdrukking. Het vertaald naar het vreemde

Met een zwart steentje moet het worden genoteerd

De Romeinen gebruikten steentjes om dagen op de kalender te markeren. Witte steentjes voor feestelijke (blije) dagen en zwarte steentjes voor droevige dagen. Wij zouden het een dag noemen om nooit te vergeten (met een negatieve lading).

Komt voor in:

De Odyssee van Asterix

Nihil conveniens ad decretis ejus

Dit is geen gramaticaal correcte Latijnse zin. De vertaler heeft zich er maar niet aan gewaagd. Het eerste deel is correct, dat is vertaald

niets past

Het tweede deel is lastiger de

naar

, dat klopt nog. Maar de

decretis

is meervoud van decretum. Beter zou zijn

ad decreta

, wat vertaald naar

volgens de besluiten

. Tot slot op het einde de

ejus

, wat vertaald naar iets als

van hem

van hun

Samen komt het dan op iets

Niets klopt volgens zijn besluiten

. In de tekst ervoor hebben ze het over de conventie van Geneve, waardoor de beste vertaling, met de context meegenomen, is,

Dit klopt niet volgens de conventie van Geneve

Komt voor in:

Het geheime wapen

Non licet omnibus adir corinthum

Vrij vertaald

Het is niet iedereen toegestaan om naar Korinthe te gaan

. Korinthe was een stad die bekend stond om zijn luxe, rijkdom, feesten en losbandigheid. De uitdrukking wil zeggen dat niet iedereen genoeg geld heeft om in luxe en met plezier te leven.

Een piraat zegt de uitdrukking terwijl die wijst naar het oorlogsgebied, waar men pal langs vaart. Uiteraard komt hun boot tot zinken. Het was hun niet gegeven.

De piraten liggen in het water en moeten twee dagen zwemmen naar de haven van Brest. Nee het is niet iedereen toegestaan om naar Korinthe te gaan.

Komt voor in:

Asterix en de Belgen
De zoon van Asterix

Non omnia possumus omnes

Formeel vertaal is dit

niet allen kunnen wij alles

. Of naar hedendaags taalgebruik

niet iedereen is overal goed in

De piraten zijn het niet met elkaar eens. De kapitein heeft het schip gered door veel handel van Asterix en Obelix te kopen. Hierdoor is wel hun geld op en zullen ze geld moeten gaan verdienen door de handel te verkopen. De meningen van de piraten lopen hierover uiteen. Niemand kan alles.

Komt voor in:

De Odyssee van Asterix

Nunc est bibendum

De beste vertaling is

Nu is het tijd om te drinken

. Driepoot zegt dit als hij rondgaat met water voor de slavenroeiers. Hij geeft in werkelijkheid toverdrank, zonder het te weten.

Komt voor in:

De beproeving van Obelix
Het pretpakket

O fortunatios nimium, sur si bona norint agricolas

Een beroemde zin van Vegulius. Vrij vertaald:

Hoe gelukkig zouden boeren zijn, als ze maar beseften wat ze hadden

De piraten hebben hun laatste centen gestoken in een nieuw schip. Ditmaal worden ze door de Romeinen in de pan gehakt. Waarop Driepoot, drijvend tussen de wrakstukken de uitspraak doet. De boeren in de zin, slaat op de armen in de wereld. Waardoor er staat dat je gewoon gelukkig moet zijn met wat je hebt. Een vreemde uitspraak voor piraten natuurlijk.

Komt voor in:

Asterix en de ronde van Gallia

O tempora! O mores!

Een klassieke uitspraak,

Wat is er toch van de wereld geworden

. Normaal (zie hierboven) door de Romeinen gebruikt.

In het Asterix op Corsica album gebruikt door de uitkijk van de piraten, als de piratenkapitein het plan uitlegd om passagiers te beroven en overboord te zetten. Driepoot geeft vervolgens commentaar hierop, dat de uitspraak beter kan.

Enkele plaatjes verder hebben juist de piraten de boot verlaten, als ze erachterkomen dat Asterix en Obelix de passagiers zijn. Nu herhaalt de uitkijk dezelfde uitspraak nogmaals.

Komt voor in:

Asterix en het ijzeren schild

Quem bene amat, bene castigat

Dit komt uit het Guldenboek op een soort verjaardagskaart van de Piraten aan Sterix en Obelix. Vertaald is dit is

Wie iemand echt liefheeft, corrigeert hem ook op de juiste manier

. Wat slaat op de opmerking van de kapitein er pal boven waarin die vraagt om niet iedere keer de piratenboot de grond in te boren.

Komt voor in:

Het guldenboek

Res, non verba

De vertaling hiervan is

Het gaat om daden, niet om woorden

. De Romeinse soldaat ergert anderen met zijn Latijnse uitspraken, die na deze uitspraak dan ook overgaan tot daden.

Komt voor in:

Het pretpakket

Sic itur ad astra

Volgens Driepoot kan een beetje positiviteit geen kwaad,

Zo bereikt men roem/het hoogste

. De kapitein is het daar niet mee eens

Ja het kan wel kwaad! Wij zijn piraten

. Logisch toch.

Komt voor in:

De witte iris

Summum ius, summa iniuria

De letterlijke vertaling is

Het hoogste recht is het hoogste onrecht

. Ofwel wie het recht zonder wijsheid of menselijkheid toepast, kan onrecht veroorzaken.

Als de piraten denken de Galei van Caesar te ontmoeten, groeten ze deze netjes. De galei is echter gekaapt door slaven die de piraten overvaren. Reden voor Driepoot tot deze uitspraak.

Komt voor in:

De beproeving van Obelix

Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant

Dat is een beroemde zin van Tacitus, uit de Agricola. Letterlijke vertaling:

waar zij een woestenij maken, noemen zij het vrede.

. Dit is kritiek op de Romeinse overheersing, en wil zoveel zeggen dat de Romeinen eerst alles vernietigen en dat dan vrede noemen.

Deze uitspraak wordt gebruikt in het album Asterix en de koperen ketel door de piraat Driepoot. De piraten hebben hun boot op land gezet en runnen er nu een herberg. Er komen enkel Romeinse soldaten die op de pof drinken. Door het verkeerd gebruik van het citaat versterkt het het beeld van de piraten als personages die slim willen lijken, maar het niet zijn en hierdoor juist andersom overkomen.

Komt voor in:

Asterix en de koperen ketel

Una salus victis, nullam sperare salutem

Vertaald

De enige redding voor de verslagenen is geen redding te verwachten

. Deze bekende kreet komt uit Vergilius zijn boek Aeneis. Daar wordt het gezegd na de val van Troje, als de overlevenden zich realiseren dat ze niets meer te verliezen hebben. In het verhaal is de boot van de piraten compleet vernield en drijven ze op een boomtak rond.

Komt voor in:

De Broedertwist

Uti, non abuti

Vrij vertaald

Gebruik, maar misbruik niet

. Uitspraak van Driepoot als het schip van de piraten is gezonken omdat ze teveel buit, zware menhirs, hebben geladen.

Komt voor in:

Obelix & Co

Vanitas vanitatum, omnia vanitas

In Asterix de Gladiator leren we de piraten kennen. Ze hebben nog geen kennis gemaakt met Asterix en Obelix en zijn ervan overtuigd dat ze gaan winnen.

De kapitein Roodbaard roept zijn mannen op met: Mannen dit wordt een makkie voor ons! Waarop de piraat Driepoot antwoord met

ijdelheid der ijdelheden, alles is ijdelheid

. Wat zoveel wil zeggen dat

ben bescheiden, alles is tijdelijk

Zie ook bovenin de

Vanitas vanitatum

Komt voor in:

Asterix de Gladiator

Veniam corvid, vexat censura columbas

Vertaald de

Voor de raaf heb ik genade, maar de censuur kwelt de duiven

. De uitkijk op de piratenboot krijgt een duif in zijn oog. Die heeft aan een poot een berichtje. De uitkijk kan echter niet lezen.

De raaf staat hier voor iets donkers, iets duisters. Een logischere betekenis is dan dat Driepoot de piraat aangeeft dat hij het duister kan begrijpen en vergeven (hij is immers piraat), maar dat de censuur door de inhoud een streep doorheen haalt.

Komt voor in:

De papyrus van Caesar

Vitrix Causa. Diis placuit sed victa catoni

De zin is een uitspraak van de Romeinse schrijver Lucanus.

De overwinnende zaak behaagde de goden, maar de overwonnen zaak behaagde Cato

. In deze zin kiest Cato kiest niet voor succes, macht of goddelijke goedkeuring, maar voor wat juist is, en zelfs dan met verlies. Mogelijk dat dit een schrijffout is, er staat DIIS in plaats van DEIS.

Komt voor in:

Asterix en de ronde van Gallia

De informatie op punthooft is en wordt met zorg en liefde samengesteld. Desondanks kunnen wij niet garanderen dat de inhoud volledig, juist of actueel is. De gebruiker is zelf verantwoordelijk voor het verifiëren van de juistheid van de gepresenteerde informatie. Wij aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele fouten, onvolledigheden of verouderde informatie. Ook aanvaarden wij geen aansprakelijkheid voor schade die voortvloeit uit het gebruik van punthooft of het vertrouwen op de informatie op punthooft.